Hệ điện mặt trời 350 kWp bán điện tại Hà Tĩnh: ghi chép lắp đặt và 6 năm vận hành

Năm 2020, một hệ điện mặt trời mái nhà 350 kWp được lắp trên mái công trình của chúng tôi tại 516 Mai Thúc Loan, TP Hà Tĩnh, đấu nối để bán toàn bộ sản lượng lên lưới. Đây là hệ độc lập, đi dây riêng, không dùng chung với các hệ tự dùng lắp sau này trên cùng địa chỉ.

Tân Hưng Long là nhà phân phối thiết bị, việc lắp do đội thi công thực hiện. Nhưng vì hệ nằm ngay trên mái của mình, chúng tôi theo được nó suốt sáu năm — và đó là lý do bài này đáng viết: những gì phải quyết trước khi lên mái, và sau sáu năm thì chỗ nào phải sửa. Chi phí và hoàn vốn không nằm trong phạm vi bài.

Hệ bán điện khác hệ tự dùng ở chỗ đi dây

Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở tấm pin hay biến tần, mà ở cách hệ nối vào công trình.

Hệ tự dùng đấu vào tủ phân phối của xưởng, điện phát ra chạy thẳng vào phụ tải; phần dư mới đi lên lưới. Hệ bán điện thì ngược lại: toàn bộ sản lượng phải đi qua một tuyến riêng ra điểm đấu nối và được đo đếm riêng.

Vì vậy hệ 350 kWp này có:

• Tuyến cáp DC và AC riêng, không đi chung máng với hệ điện của công trình
• Tủ điện riêng cho phần đóng cắt và bảo vệ phía AC
• Công tơ đo đếm riêng cho sản lượng bán

Nghe đơn giản nhưng đây là chỗ dễ làm hỏng cả hồ sơ. Nếu đấu chạm vào phụ tải để tiện thi công, sản lượng bán không còn tách bạch, biên bản nghiệm thu không qua được, và việc sửa lại sau khi đã lên tấm tốn hơn nhiều so với đi đúng ngay từ đầu. Khi khảo sát, vị trí tủ và tuyến cáp phải chốt trước cả khi chốt cách bố trí tấm.

Khảo sát: mái quyết định phần lớn thiết kế

Với hệ vài trăm kWp, khảo sát mái không phải là đo diện tích. Những thứ phải có số trước khi thiết kế khung:

• Kết cấu vì kèo và bước xà gồ — vít khung bắt vào xà gồ, không bắt vào tấm tôn
• Tải trọng cho phép thêm trên mỗi mét vuông mái
• Hướng và độ dốc từng khoang mái — mái lớn hiếm khi chỉ có một hướng
• Bóng che: ống khói, bồn nước, nhà cao bên cạnh, và bóng của chính dãy tấm phía trước
• Đường đi của người bảo trì — hệ lớn phải chừa lối, nếu không sáu năm sau muốn kiểm tra một chuỗi cũng khó

Ở Hà Tĩnh có thêm một yếu tố phải tính ngay từ khảo sát: nhiệt. Mặt mái tôn giữa trưa nắng nóng hơn nhiệt độ không khí rất nhiều, và mùa gió Lào kéo dài. Điều này ảnh hưởng đến chỗ đặt biến tần, cách đi cáp và tuổi thọ của mọi thứ bằng nhựa nằm trên mái — phần sau của bài sẽ quay lại chuyện này.

Cấu hình biến tần cho dải vài trăm kWp

Với dải công suất này có hai hướng: chia thành nhiều biến tần chuỗi công suất vừa, hoặc dùng ít biến tần công suất lớn.

Nhiều biến tần chuỗi thì mỗi thiết bị chỉ gánh một phần dàn pin. Một biến tần lỗi chỉ mất phần sản lượng của nó, phần còn lại vẫn phát; thay thế cũng nhẹ nhàng hơn. Đổi lại, số điểm đấu nối AC nhiều hơn và tủ điện phức tạp hơn.

Ít biến tần lớn thì tủ gọn, cáp AC ít, nhưng rủi ro tập trung: một thiết bị dừng là mất một mảng lớn sản lượng, và thời gian chờ thiết bị thay thế có thể kéo dài.

Với hệ bán điện, mỗi ngày dừng là mất doanh thu trực tiếp, nên chia nhỏ rủi ro thường đáng giá hơn. Ngoài ra, chỗ đặt biến tần phải mát và thông gió, tránh treo ở vách hứng nắng chiều — biến tần nóng thì tự giảm công suất, mất sản lượng đúng vào giờ nắng nhất.

Đi cáp DC: chỗ chịu khắc nghiệt nhất của cả hệ

Tấm pin và biến tần đều có tiêu chuẩn rõ ràng và nhà sản xuất bảo hành dài. Phần dễ bị xem nhẹ lại là dây và đầu nối — thứ nằm ngoài trời suốt vòng đời hệ.

Những nguyên tắc đáng bám:

• Chiều dài chuỗi và tiết diện cáp tính theo sụt áp, không ước lượng
• Cáp DC chuyên dụng chịu tia UV và nhiệt độ cao, không dùng cáp điện thường
• Đi trong máng, có che nắng, không rải cáp nằm trên mặt tôn
• Chừa độ võng cho cáp giãn nở theo nhiệt, không kéo căng giữa hai điểm cố định
• Đầu nối cùng một hãng cho cả hai đầu của mỗi mối nối
• Ép đúng dụng cụ, đúng lực, kiểm tra kín nước từng mối
• Bảo vệ chống chuột và vật sắc cạnh tại các điểm cáp xuyên mái

Sáu năm sau, đây chính là phần phải làm lại — và lý do đáng để kể riêng.

Lắp khung và tấm: nhịp thi công thực tế

Hệ vài trăm kWp không lắp một lượt. Cách làm là chia mái thành từng khu, mỗi khu hoàn thiện trọn gói khung, tấm, cáp, rồi mới sang khu tiếp theo. Làm vậy thì mỗi khu xong là kiểm tra được ngay, và nếu có sai sót về cách bắt vít hay đi cáp thì phát hiện ở khu đầu tiên chứ không lặp lại trên toàn mái.

Vài điểm về an toàn và mùa vụ:

• Mái tôn giữa trưa mùa hè Hà Tĩnh rất nóng và trơn khi có sương sớm; nên bố trí giờ làm tránh khung giờ nóng nhất
• Mọi điểm bắt vít xuyên mái phải có đệm chống thấm chuyên dụng, làm dứt điểm trong ngày, không để qua đêm chờ mưa
• Tránh thi công vào mùa mưa bão tháng 8 đến tháng 11

Đấu nối và nghiệm thu

Phần AC gồm tủ đóng cắt, thiết bị bảo vệ, tiếp địa và điểm đấu nối ra lưới, cùng công tơ đo đếm cho sản lượng bán. Đây là phần phải làm việc với điện lực địa phương và có hồ sơ, thí nghiệm, biên bản nghiệm thu trước khi đóng điện.

Kinh nghiệm rút ra: hồ sơ nên chuẩn bị song song với thi công, không đợi lắp xong mới bắt đầu. Việc trên mái có thể ép tiến độ bằng nhân lực, còn thủ tục thì không.

Sáu năm sau: hai thứ phải sửa

Đây là phần chỉ có được khi hệ đã chạy đủ lâu.

Đầu nối MC4 và dây biến dạng vì nhiệt

Nguyên nhân là nhiệt độ ở Hà Tĩnh. Vỏ nhựa của đầu nối MC4 và vỏ cáp DC phơi nhiều năm trên mái nóng bị lão hoá và biến dạng. Hậu quả dây chuyền:

1. Mối nối không còn ôm khít, mất khả năng kín nước
2. Điện trở tiếp xúc tăng, chính chỗ tiếp xúc lại sinh nhiệt thêm
3. Chuỗi tụt sản lượng so với các chuỗi cùng hướng; nặng hơn thì có nguy cơ phóng hồ quang một chiều

Các đầu nối này đã phải làm lại. Bài học cho các hệ sau, đặc biệt ở vùng nắng nóng:

• Không để cáp và đầu nối nằm phơi trên mặt tôn; đi máng, có che
• Chọn cáp và đầu nối có dải nhiệt độ làm việc phù hợp, không chọn theo giá
• Không ghép đầu nối khác hãng — sai lệch dung sai làm mối nối kém kín ngay từ đầu
• Đưa việc kiểm tra đầu nối vào lịch bảo trì định kỳ, không đợi biến tần báo lỗi
• Theo dõi sản lượng theo từng chuỗi, vì lệch chuỗi là dấu hiệu sớm nhất

Đây là loại hỏng hóc không thấy được từ dưới đất và không nằm trong bảo hành tấm pin, nhưng lại ăn dần vào sản lượng.

Tấm pin hỏng sau bão năm 2025

Bão năm 2025 làm hỏng một số tấm pin của hệ. Với hệ bán điện, mỗi tấm hỏng là sản lượng mất trực tiếp, nên việc kiểm tra sau bão không thể để chậm.

Những gì cần làm sau mỗi cơn bão:

• Kiểm tra bề mặt kính từng dãy, tìm vết nứt, vỡ, vật lạ va đập
• Kiểm tra kẹp giữ và bulong khung xem có bung, lỏng
• Kiểm tra máng cáp, đầu nối, điểm xuyên mái xem có bị giật đứt hay hở
• So sản lượng từng chuỗi với ngày nắng trước bão để phát hiện tấm hỏng không nhìn thấy bằng mắt
• Chỉ vận hành lại sau khi đã kiểm tra cách điện

Lưu ý về bảo hành: hư hỏng do thiên tai không thuộc bảo hành nhà sản xuất. Với hệ công suất lớn, phần này thuộc bảo hiểm tài sản — nên xem điều khoản ngay từ khi đầu tư, chứ không phải sau khi bão đi qua.

Chi tiết về vật liệu khung, bulong và cách chuẩn bị cho mùa bão ở Hà Tĩnh, xem thêm bài lắp điện mặt trời vùng ven biển Hà Tĩnh.

Năm 2026 lắp mới thì khác gì?

Hệ này lắp năm 2020 theo cơ chế bán toàn bộ sản lượng lên lưới của thời điểm đó. Cơ chế đó không còn áp dụng cho hệ lắp mới.

Hiện nay, điện mặt trời mái nhà lắp mới đi theo hướng tự sản tự tiêu: dùng cho chính công trình là chính, phần dư chỉ được bán trong giới hạn quy định. Nói cách khác, hiệu quả của một hệ lắp mới phụ thuộc vào việc công trình dùng được bao nhiêu phần điện tự phát, chứ không phải vào giá bán.

Thủ tục đăng ký, giới hạn bán điện dư và mức giá mua hiện hành xem tại bài Nghị định 58/2025 và 243/2026. Cách chọn công suất theo phụ tải ban ngày của nhà xưởng, xem bài điện mặt trời nhà xưởng Hà Tĩnh.

Các hệ tự dùng lắp sau này trên cùng địa chỉ 516 Mai Thúc Loan, dùng thiết bị chúng tôi cung cấp, là ví dụ cho hướng đi hiện tại: nhà xưởng 80 kWp hoà lưới, nhà xưởng 40 kWp có lưu trữ 64 kWh và hệ 10 kWp lưu trữ 16 kWh.

Tóm lại

Ba điều đáng nhớ nhất từ hệ 350 kWp này:

1. Hệ bán điện phải tách hẳn về đường dây, tủ và đo đếm — chốt tuyến cáp trước khi chốt bố trí tấm
2. Dây và đầu nối là phần yếu nhất trong khí hậu Hà Tĩnh, không phải tấm pin; chọn vật tư và cách đi cáp theo nhiệt độ thực tế trên mái
3. Hệ lớn cần lịch bảo trì và theo dõi sản lượng theo chuỗi, vì phần lớn hỏng hóc chỉ lộ ra qua số liệu trước khi lộ ra bằng mắt

Cần thiết bị cho một hệ công suất lớn ở Hà Tĩnh, hoặc cần người kiểm tra lại hệ đã chạy nhiều năm? Gọi trực tiếp hoặc nhắn Zalo cho Tân Hưng Long — chúng tôi cung cấp thiết bị và kết nối đội thi công, hoặc tính thử báo giá theo hoá đơn.